Ekonomia Behawioralna
Efekt Zakotwiczenia (Anchoring)
Dlaczego pierwsza liczba prawie zawsze wygrywa?
Karty wiedzy
Każdego dnia jedno zjawisko z psychologii, ekonomii behawioralnej lub neuronauki. Poniżej wszystkie opublikowane do tej pory karty.
Neurologia
Efekt Mozarta
Czy Mozart naprawdę robi z dzieci geniuszy?
Ekonomia Behawioralna
Ignorowanie Podstawowej Częstości (Base Rate Neglect)
Pozytywny wynik testu wcale nie znaczy tego, co myślisz.
Psychologia Wpływu
Technika Stopy w Drzwiach
Jedno małe „tak” otwiera drogę do dużego.
Psychologia
Błąd Planowania (Planning Fallacy)
Dlaczego wszystko zajmuje dłużej, niż zakładałeś?
Psychologia Społeczna
Efekt Hawthorne
Zachowujesz się inaczej, gdy wiesz, że ktoś patrzy.
Psychologia Społeczna
Efekt Ben Franklina
Przysługa, o którą poprosisz, sprawia, że ktoś polubi cię bardziej.
Psychologia
Pozytywny Afekt a Kreatywność
Dobry nastrój otwiera umysł na nietypowe skojarzenia.
Neurologia
Pamięć Fleszowa (Flashbulb Memory)
Pamiętasz dokładnie, gdzie byłeś, gdy usłyszałeś ważną wiadomość - ale czy na pewno?
Behawiorystyka
Wyuczona Pracowitość
Wysiłek sam w sobie może stać się nawykiem, nie tylko środkiem do celu.
Mechanizmy Manipulacji
Wywoływanie Zazdrości
Ktoś celowo flirtuje z innymi, żeby wzmocnić twoje przywiązanie.
Psychologia Społeczna
Wiara w Sprawiedliwy Świat
Skoro ktoś cierpi, musiał na to w jakiś sposób zasłużyć.
Ekonomia Behawioralna
Zasada Niedostatku
To, czego może zabraknąć, nagle wydaje się cenniejsze.
Neurologia
Adaptacja Sensoryczna
Dlaczego przestajesz czuć zapach własnego mieszkania?
Neurologia
Hipoteza Znacznika Somatycznego
Racjonalne decyzje wymagają udziału emocji, nie ich braku.
Neurologia
Moment Olśnienia (Efekt Aha!)
Rozwiązanie problemu potrafi przyjść nagle, jak błysk.
Psychologia Społeczna
Teoria Wymiany Społecznej
Relacje oceniamy jak bilans zysków i strat.
Psychologia
Zasada Najmniejszego Wysiłku (Poznawczy Skąpiec)
Mózg zawsze wybiera drogę wymagającą mniej energii.
Neurologia
Sytość Semantyczna
Powtórz słowo dwadzieścia razy - przestanie brzmieć jak słowo.
Psychologia
Efekt Reflektora (Spotlight Effect)
Nikt nie patrzy na ciebie tak uważnie, jak ci się wydaje.
Ciemna Strona Psychologii
Reforma Myślenia (Pranie Mózgu)
Systematyczne niszczenie starej tożsamości, żeby zbudować nową, posłuszną.
Psychologia
Iluzja Klastrowania
Mózg dopatruje się passy tam, gdzie jest tylko przypadek.
Neurologia
Teoria Umysłu
Zdolność wyobrażenia sobie, że ktoś inny myśli inaczej niż ty.
Ekonomia Behawioralna
Przeciążenie Informacyjne
Więcej danych nie oznacza lepszych decyzji - często wręcz przeciwnie.
Neurologia
Nazywanie Emocji (Affect Labeling)
Samo nazwanie uczucia potrafi zmniejszyć jego intensywność.
Psychologia Społeczna
Efekt Odbitej Chwały (BIRGing)
"Wygraliśmy!" mówisz o drużynie, której nawet nie jesteś zawodnikiem.
Ekonomia Behawioralna
Dyskontowanie Hiperboliczne
Wolisz mniej teraz niż więcej później - nawet gdy to nieracjonalne.
Ekonomia Behawioralna
Efekt Iluzorycznej Prawdy
Powtórz kłamstwo wystarczająco często, a zacznie brzmieć jak prawda.
Behawiorystyka
Generalizacja Bodźca
Mózg reaguje tak samo na rzeczy podobne do tego, czego się nauczył bać.
następna wild
Projekcja Psychologiczna
Zarzuca ci wady, które w rzeczywistości sam posiada.
Psychologia Społeczna
Asymetria Aktor-Obserwator
Twoje spóźnienie to korek - cudze spóźnienie to lekceważenie.
Neurologia
Efekt Skupienia na Broni (Weapon Focus Effect)
Widząc niebezpieczeństwo, pamiętasz je - a nie twarz sprawcy.
Ekonomia Behawioralna
Efekt Darmowej Rzeczy (Zero Price Effect)
Słowo "darmowe" wyłącza racjonalne myślenie o wartości.
Psychologia
Efekt Samospełniającej się Przepowiedni
Wiara w coś potrafi sprawić, że staje się to prawdą.
Neurologia
Efekt Testowania
Sprawdzanie się uczy skuteczniej niż samo czytanie od nowa.
Neurologia
Synestezja
Kiedy dźwięk ma kolor, a liczby smak.
Psychologia
Presja Czasu a Kreatywność
Deadline zabija pomysłowość, nawet jeśli podnosi tempo.
Ciemna Strona Psychologii
Izolacja jako Narzędzie Kontroli
Im mniej masz wokół siebie ludzi, tym łatwiej cię kontrolować.
Psychologia
Efekt Kruszenia Marzeń (Arrival Fallacy)
Osiągnięcie celu rzadko daje trwałe szczęście, którego oczekiwałeś.
Behawiorystyka
Wygaszanie Zachowania (Extinction)
Jak zanika nawyk, gdy przestaje być nagradzany.
Ekonomia Behawioralna
Awersja do Wieloznaczności (Ambiguity Aversion)
Wolimy znane ryzyko niż nieznaną niepewność.
Psychologia
Wyczerpanie Ego (Ego Depletion)
Samokontrola działa jak mięsień, który się męczy.
Psychologia
Styl Wyjaśniania (Optymizm i Pesymizm)
To nie wydarzenia cię łamią - to sposób, w jaki je sobie tłumaczysz.
Psychologia
Mit Katharsis
Wyładowanie złości wcale jej nie zmniejsza - wzmacnia ją.
Ciemna Strona Psychologii
Więź Traumatyczna
Silna więź może powstać właśnie z powodu krzywdy, nie mimo niej.
Psychologia
Teoria Rozbieżności Ja
Cierpisz, gdy jesteś zbyt daleko od tego, kim chcesz być.
Psychologia
Teoria Rozbieżności Ja
Cierpisz, gdy jesteś zbyt daleko od tego, kim chcesz być.
Neurologia
Efekt McGurka
To, co widzisz, potrafi zmienić to, co słyszysz.
Psychologia
Niesamowita Dolina (Uncanny Valley)
Prawie ludzkie budzi więcej niepokoju niż wyraźnie sztuczne.
Neurologia
Subiektywne Poczucie Czasu
Dlaczego godzina strachu trwa dłużej niż godzina zabawy?
Ekonomia Behawioralna
Płynność Poznawcza
Łatwiejsze do przetworzenia wydaje się prawdziwsze i lepsze.
Neurologia
Koszt Przełączania Zadań
Multitasking to iluzja - mózg tak naprawdę tylko szybko się przełącza.
Psychologia
Empatia Poznawcza i Afektywna
Można rozumieć czyjś ból bez odczuwania go wcale.
Mechanizmy Manipulacji
Manipulacja Poczuciem Winy
Sprawiają, że przepraszasz za rzeczy, które nie są twoją winą.
Psychologia
Zjawisko Kompleksu Wyparcia (Freudowski Mechanizm Obronny)
Umysł potrafi ukryć przed tobą własne, niewygodne myśli.
Neurologia
Neurogeneza Dorosłego Mózgu
Twój mózg wciąż produkuje nowe komórki nerwowe.
Psychologia
Rezyliencja Psychiczna
Nie chodzi o brak trudności, tylko o zdolność się po nich podnieść.
Ekonomia Behawioralna
Efekt Kontrastu Cenowego
Droga opcja na menu sprzedaje tę środkową.
Psychologia
Stan Flow (Przepływu)
Kiedy czas znika, a ty jesteś w pełni pochłonięty działaniem.
Psychologia Społeczna
Teoria Porównań Społecznych
Czy oceniasz siebie zawsze w odniesieniu do kogoś innego?
Ciemna Strona Psychologii
Przemoc Ekonomiczna
Kontrola pieniędzy jako niewidzialna forma władzy nad drugą osobą.
Psychologia
Teoria Przywiązania
Jak się wiążesz dziś, zależy od tego, jak cię trzymano jako dziecko.
Psychologia Społeczna
Deindywiduacja
Dlaczego anonimowość w grupie rozmywa poczucie osobistej odpowiedzialności.
Psychologia Społeczna
Posłuszeństwo wobec Autorytetu
Jak zwykli ludzie potrafią wyrządzić krzywdę, gdy każe im ktoś w białym fartuchu.
Neurologia
Głód Dotyku
Brak fizycznego kontaktu boli tak samo jak brak jedzenia.
Psychologia
Teoria Autodeterminacji
Trzy potrzeby, bez których motywacja gaśnie.
Mechanizmy Manipulacji
Cicha Terapia (Silent Treatment)
Milczenie potrafi ranić mocniej niż krzyk.
Psychologia
Iluzja Wyższości
Prawie każdy uważa się za osobę ponadprzeciętną.
Psychologia
Reaktancja Psychologiczna
Im bardziej ci czegoś zabraniają, tym bardziej tego chcesz.
Psychologia
Ślepy Punkt Uprzedzeń
Widzisz cudze błędy poznawcze - swoich nie dostrzegasz wcale.
Psychologia Społeczna
Teoria Uzasadniania Systemu
Bronimy status quo, nawet gdy nam szkodzi.
Psychologia
Nadwrażliwość na Odrzucenie
Widzisz odrzucenie tam, gdzie go w ogóle nie było.
Ekonomia Behawioralna
Ograniczona Racjonalność
Nie szukasz najlepszej decyzji - szukasz wystarczająco dobrej.
Ciemna Strona Psychologii
Cykl Idealizacji i Dewaluacji
Dlaczego najpierw jesteś ideałem - potem nagle nie jesteś nikim.
Neurologia
Efekt Dezinformacji (Fałszywa Pamięć)
Jak twoje wspomnienia można subtelnie przeprogramować.
Psychologia
Błędna Atrybucja Pobudzenia
Serce bije szybciej ze strachu - a myślisz, że to miłość...
Psychologia
Syndrom Sztokholmski
Kiedy zakładnik zaczyna bronić swojego oprawcy.
Psychologia
Otępienie Psychiczne (Psychic Numbing)
Jak jedna tragiczna historia porusza bardziej niż milion statystyk?
Ekonomia Behawioralna
Błąd Hazardzisty
Skoro długo nie wypadła reszka, to teraz musi wypaść.
Psychologia
Ślepota Nieuwagi
Możesz nie zauważyć goryla stojącego tuż przed tobą.
Psychologia Społeczna
Spirala Milczenia
Boisz się być jedynym, który myśli inaczej niż większość.
Neurologia
Amnezja Dziecięca
Dlaczego prawie nikt nie pamięta siebie sprzed 3. roku życia?
Ciemna Strona Psychologii
Triangulacja
Trzecia osoba w konflikcie, której nigdy nie prosiłeś o pomoc??
Psychologia
Dysonans Poznawczy
Kiedy myśli i działania się nie zgadzają, coś musi ustąpić.
Psychologia
Wypalenie Zawodowe
Kiedy ciało krzyczy stop, a ty nadal jedziesz na rezerwie.
Neurologia
Efekt Nocebo
Jak sama obawa przed skutkami ubocznymi potrafi je wywołać?
Ekonomia Behawioralna
Kaskada Informacyjna
Kopiujesz decyzje innych, ignorując własną wiedzę??
Neurologia
Zjawisko Déjà Vu
Dlaczego nowa chwila wydaje się już przeżyta?
Neurologia
Krzywa Zapominania Ebbinghausa
Większość tego, czego się uczysz, znika w ciągu doby...
Ekonomia Behawioralna
Efekt IKEA
Coś, co sam złożyłeś, wydaje się warte więcej.
Mechanizmy Manipulacji
DARVO
Sprawca oskarża ciebie o to, co sam ci zrobił.
Psychologia Społeczna
Efekt Golema
Jak niskie oczekiwania wobec kogoś potrafią pogorszyć jego wyniki.
Ekonomia Behawioralna
Heurystyka Dostępności
Oceniasz ryzyko na podstawie tego, co łatwo przychodzi na myśl.
Psychologia Społeczna
Myślenie Grupowe (Groupthink)
Grupa dąży do zgody kosztem trafnych decyzji.
Neurologia
Efekt Von Restorff (Efekt Izolacji)
Dlaczego to co inne od reszty, zapada w pamięć najmocniej.
Psychologia
Efekt Barnuma
Dlaczego horoskopy wydają się trafiać w punkt?
Psychologia
Iluzja Kontroli
Wierzysz, że masz wpływ tam, gdzie decyduje przypadek.
Ciemna Strona Psychologii
Love Bombing
Zasypują cię miłością - zanim zaczną kontrolować.
Psychologia
Efekt Jezusa (Efekt Przeniesienia)
Lubimy rzeczy, które kojarzą się z kimś, kogo lubimy.
Psychologia Społeczna
Polaryzacja Grupowa
Dlaczego w grupie nasze poglądy stają się bardziej ekstremalne.
Psychologia Społeczna
Polaryzacja Grupowa
Dlaczego w grupie nasze poglądy stają się bardziej ekstremalne.
Ekonomia Behawioralna
Mentalne Konta (Mental Accounting)
Te same pieniądze, różna wartość - zależnie skąd przyszły.
Neurologia
Hormeza Stresowa
Trochę stresu wzmacnia mózg - dużo go niszczy.
Psychologia Społeczna
Efekt Pigmaliona
Twoje oczekiwania potrafią zmienić zachowanie innych.
Behawiorystyka
Warunkowanie Klasyczne
Twoje reakcje emocjonalne były kiedyś wyuczone.
Psychologia
Efekt Czystego Konta
Nowy tydzień, nowy miesiąc - teraz na pewno zacznę.
Ekonomia Behawioralna
Efekt Statusu Quo
Zmieniać? Lepiej zostawić jak jest.
Neurologia
Dysregulacja Dopaminergiczna
Dlaczego twój mózg kocha pościg bardziej niż zdobycz?
Psychologia Wpływu
Reguła Wzajemności
Dają ci coś za darmo - i już jesteś w pułapce.
Psychologia Społeczna
Efekt Społecznego Dowodu Słuszności
Skoro wszyscy to robią, chyba warto.
Psychologia
Efekt Trzeciej Osoby
Inni dają się manipulować mediom - ja nie.
Psychologia Społeczna
Technika Drzwiami w Twarz
Najpierw proszą o za dużo - żebyś zgodził się na mniej.
Neurologia
Aleksytymia
Kiedy mózg nie potrafi nazwać tego, co czuje.
Psychologia Społeczna
Technika Drzwiami w Twarz
Najpierw proszą o za dużo - żebyś zgodził się na mniej.
Psychologia Społeczna
Efekt Obserwatora (Inhibicja Społeczna)
Gdy ktoś patrzy, wykonujesz trudne zadania gorzej.
Ciemna Strona Psychologii
Gaslighting
Ktoś przekonuje cię, że twoja rzeczywistość jest urojeniem.
Behawiorystyka
Efekt Nadmiernego Uzasadnienia
Nagroda za coś, co lubisz, może sprawić że przestaniesz to lubić.
Ekonomia Behawioralna
Efekt Ram Interpretacyjnych (Framing Effect)
Ta sama informacja - zupełnie inna decyzja.
Psychologia
Efekt Fałszywej Powszechności
Wszyscy tak myślą - naprawdę?
Ekonomia Behawioralna
Efekt Posiadania
Rzeczy, które mamy, są dla nas warte więcej niż te same rzeczy u innych.
Neurologia
Efekt Cocktail Party
Jak mózg wyławia twoje imię z tłumu rozmów naraz?
Psychologia
Efekt Skupienia
Jedna rzecz pochłania całą uwagę i wypacza ocenę reszty.
Psychologia Społeczna
Efekt Aureoli
Jedna cecha decyduje o tym, jak oceniamy całą osobę.
Psychologia
Efekt Jeźdźca na Słoniu
Twój rozum nie rządzi - tylko udaje, że rządzi.
Behawiorystyka
Wyuczona Bezradność
Kiedy mózg przestaje próbować, bo nauczył się, że to bez sensu.
Neurologia
Efekt Reminiscencji
Dlaczego najlepiej pamiętamy to, co przeżyliśmy między 15. a 25. rokiem życia?
Ekonomia Behawioralna
Paradoks Wyboru
Im więcej opcji, tym trudniej być zadowolonym z decyzji.
Psychologia
Efekt Ekspozycji
Lubimy to, co już znamy - nawet o tym nie wiedząc.
Psychologia Społeczna
Efekt Kameleona
Nieświadomie kopiujesz każdego, z kim rozmawiasz.
Ekonomia Behawioralna
Efekt Domyślny (Default Effect)
Bezczynność to też wybór - i ktoś go za ciebie zrobił.