Rozwiązanie problemu potrafi przyjść nagle, jak błysk.
Moment olśnienia to nagłe, świadome uświadomienie sobie rozwiązania problemu, które pojawia się bez stopniowego, świadomego procesu dochodzenia do niego - rozwiązanie po prostu "wyskakuje" do świadomości, często po okresie pozornej bezczynności umysłowej.
Mechanizm został potwierdzony w badaniach neuroobrazowych: tuż przed świadomym momentem olśnienia dochodzi do gwałtownego wybuchu aktywności w prawym płacie skroniowym, powiązanym z łączeniem odległych, pozornie niezwiązanych informacji. Praca odbywa się poza świadomością, a jej wynik pojawia się dopiero w momencie ukończenia.
Przykład: godzinami próbujesz rozwiązać trudny problem bez skutku, w końcu poddajesz się i idziesz na spacer, myśląc o czymś zupełnie innym. Nagle, bez żadnego wysiłku, rozwiązanie pojawia się samo, kompletne i oczywiste - mózg kontynuował pracę w tle, poza twoją świadomą kontrolą, i po prostu doniósł gotowy wynik.